Tâm lý học thần kinh

Mở đầu

Giáo trình tự học có thực hành và cầu nối nghiên cứu dành cho Nancy

Học phần giúp chị giải thích quan hệ giữa hệ thần kinh và hoạt động tâm lý, đọc đúng bằng chứng về não, và thiết kế nhiệm vụ học hoặc làm việc phù hợp với các giới hạn xử lý thông tin. Trọng tâm ứng dụng là chú ý, trí nhớ, chức năng điều hành, ngôn ngữ, cảm xúc và quyết định. Mỗi kết luận cần nối với một phép đo và nói rõ điều còn chưa biết; một ảnh chụp não hoặc một hành vi riêng lẻ chưa đủ xác định suy nghĩ, năng lực hay bệnh lý của một người.

Đây là bản biên soạn độc lập có hỗ trợ của AI, tham khảo học liệu công khai của MIT, UCL, OpenStax tại Rice University và nghiên cứu bình duyệt. Các trường và tác giả được dẫn nguồn không cấp, thẩm định hoặc công nhận học phần này. Cấu trúc gồm chuẩn đầu ra, chương lý thuyết, thực hành, đánh giá, thuật ngữ và tài liệu đọc sâu. Khi ôn thi, đối chiếu thêm đề cương và yêu cầu của cơ sở đào tạo chị theo học. [S01] [S02] [S03]

V–Ad được dùng theo cách trình bày chị ưu tiên: xem sơ đồ, đọc lời giải, tự giải thích, rồi dùng một tình huống mới để kiểm tra. Không suy từ sở thích này rằng chị có một bán cầu ưu thế hay một kiểu học cố định. Truy hồi có cơ sở nghiên cứu; thời lượng phiên và lịch ôn trong sách là đề xuất thực hành. [S08] [S28]

Danh sách chị cung cấp ghi EPSY141, 3 tín chỉ, học phần trước EPSY106. Học phần này kế thừa kiến thức tế bào và giải phẫu ở EPSY103, nhưng đi sâu vào suy luận từ cấu trúc và phương pháp sang nhận thức và hành vi. Lộ trình 16 tuần với 96 giờ là kế hoạch tự học đề xuất, không phải quy đổi tín chỉ chính thức. Nguồn trực tuyến kiểm tra ngày 13/10/2026.

Sản phẩm cuối: một bản đồ cấu trúc và chức năng, một bài phân tích nghiên cứu, một nhiệm vụ học được cải tiến, một thử nghiệm trên giấy có đối chứng, và một bản phản biện lời quảng cáo về não. Phiếu và nhiệm vụ tự tạo trong sách dùng cho học tập, không có chuẩn dân số hoặc ngưỡng chẩn đoán; không dùng để phân loại nhân viên, tuyển dụng hay tự chẩn đoán.

Nội dung và đường đọc

Bấm vào tên phần để chuyển tới nội dung trong Word. Các tiêu đề cũng xuất hiện trong ngăn Dẫn hướng của ứng dụng đọc tài liệu.

Chuẩn đầu ra và phương pháp học

Đánh giá đầu vào và tiến bộ

Chương 1 Tâm lý học thần kinh và các cấp giải thích

Chương 2 Tế bào tín hiệu synapse và tính mềm dẻo

Chương 3 Cấu trúc chức năng và mạng não

Chương 4 Phương pháp nghiên cứu và suy luận từ dữ liệu não

Chương 5 Tri giác chú ý và sự chọn lọc thông tin

Chương 6 Các hệ trí nhớ mã hóa củng cố và truy hồi

Chương 7 Trí nhớ làm việc và chức năng điều hành

Đánh giá giữa học phần

Chương 8 Ngôn ngữ giao tiếp và nhận thức xã hội

Chương 9 Cảm xúc cơ thể và đáp ứng với stress

Chương 10 Phần thưởng thói quen và quyết định

Chương 11 Giấc ngủ phát triển lão hóa và thay đổi thần kinh

Chương 12 Đánh giá thần kinh tâm lý và phương pháp nghiên cứu

Sơ đồ tổng kết toàn môn

Một thí nghiệm minh họa từ câu hỏi đến kết luận

Bộ phiếu thực hành tinh gọn

Bốn tình huống thực hành có lời giải

Trắc nghiệm kiến thức và ứng dụng

Đáp án và giải thích

Dự án cuối môn và tiêu chí đánh giá

Thuật ngữ Việt và Anh

Tài liệu nguồn và đường đọc sâu

Kết thúc học phần và bước học tiếp

Chuẩn đầu ra và phương pháp học

Sáu năng lực cần thể hiện

Đây là chuẩn bài làm do giáo trình thiết kế. Việc đạt các tiêu chí không chứng nhận năng lực đánh giá thần kinh tâm lý lâm sàng. MIT 9.13 nhấn mạnh nguyên tắc, giới hạn phương pháp, đọc công trình và thiết kế thí nghiệm; UCL có đào tạo phương pháp và nghiên cứu. Giáo trình tham khảo cách tổ chức này để chị vừa học khái niệm vừa kiểm tra lập luận. [S01] [S03]

Một phiên V–Ad trong 45 phút

5 phút xem sơ đồ và dự đoán mối liên hệ; 12 phút đọc một phần; 8 phút đóng sách, giải thích bằng lời và tự vẽ lại; 15 phút làm nhiệm vụ hoặc phân tích tình huống; 5 phút đối chiếu tiêu chí và chọn một lỗi cần sửa. Nếu không có bạn học, ghi lời giải vào giấy rồi đọc lại sau; không cần thiết bị đo não.

Ôn sau khoảng 1, 3, 7 và 14 ngày là lịch đề xuất. Mỗi lần đổi ví dụ để kiểm tra chuyển giao, không chỉ nhắc lại nhãn vùng não. Giữ phần tự truy hồi trước khi xem đáp án. [S28]

Lộ trình 16 tuần

Mỗi tuần 6 giờ, tương đương tám phiên 45 phút. Nếu chỉ có 3 giờ, kéo dài khoảng 32 tuần và giữ các bài thực hành cốt lõi.

Đánh giá đầu vào và tiến bộ

Trong 15 phút, trả lời bằng ví dụ: não hoạt động có phải chỉ dùng 10%; nhìn ảnh vùng não tăng tín hiệu có biết người ấy đang lo không; nhớ việc hôm qua khác giữ một mã trong đầu ở đâu; lỗi do quá tải khác chẩn đoán thế nào; bài tập nhanh hơn có chứng minh trí thông minh tăng không. Giữ nguyên bản trả lời.

Cuối môn so mức chính xác và số bước suy luận được nêu. Mục tiêu là câu trả lời có cấu trúc “đo gì, so với gì, kết luận tới đâu”. Không chuyển bài đầu vào thành điểm sức khỏe não hoặc phân loại học viên. Khi chưa chắc, ghi một câu hỏi nghiên cứu thay vì đoán một nhãn.

Chương 1 Tâm lý học thần kinh và các cấp giải thích

Mục tiêu và câu hỏi nền tảng

Sau chương này, chị phân biệt được mô tả hành vi, mô hình nhận thức và bằng chứng thần kinh; nhận ra vì sao kết luận ở một cấp không tự chứng minh cấp khác. Tâm lý học thần kinh nghiên cứu quan hệ giữa hệ thần kinh và nhận thức, cảm xúc, hành vi; nhánh lâm sàng dùng thông tin này để đánh giá và hỗ trợ trong phạm vi chuyên môn. Thần kinh học nhận thức thường kết hợp nhiệm vụ thực nghiệm, ghi tín hiệu và mô hình để kiểm tra các quá trình tâm lý. [S01] [S11]

Huy quên một bước khi chuyển giữa hai dự án. Ở cấp hành vi, ta biết một bước bị bỏ trong điều kiện nào. Ở cấp nhận thức, có giả thuyết về gián đoạn chú ý, duy trì mục tiêu hoặc truy hồi. Ở cấp mạng não, các giả thuyết cần phép đo phù hợp. Không thể đi thẳng từ “quên bước” sang “vỏ trước trán yếu”. Việc đưa tên vùng não vào câu chưa làm câu có thêm dữ liệu.

Bốn câu hỏi để đọc một hiện tượng

Hỏi nhiệm vụ yêu cầu gì, người tham gia thực sự làm gì, phép đo ghi gì, và phương án giải thích nào khác còn phù hợp. Ví dụ một bài nhớ từ còn cần đọc, hiểu ngôn ngữ, chú ý, phát âm hoặc viết, và động lực. Kết quả thấp có thể liên quan nhiều phần; không tự là suy giảm một hệ trí nhớ riêng.

Giả thuyết cơ chế phải khác lời mô tả. “Người ấy không chú ý vì thiếu tập trung” lặp lại hiện tượng. “Thông báo chen vào đúng lúc ghi mã, làm tăng bỏ sót so với lượt không có thông báo” nêu một dự đoán có thể thử. Ngay cả khi dự đoán đúng, chưa biết mọi quá trình thần kinh liên quan nếu không đo chúng.

Ứng dụng và điều dễ hiểu sai

Trong đào tạo nội bộ, chị có thể thiết kế hướng dẫn rõ bước, giảm thông báo và xem số lỗi. Kết luận hợp lý là nhiệm vụ trong điều kiện mới được làm chính xác hơn; cơ chế não là câu hỏi tiếp, không là kết quả đã biết. Đừng chia người học thành “não trái logic” và “não phải sáng tạo”, hoặc gắn nhãn thiếu năng lực từ một lỗi. [S08]

Bài tập 40 phút

Chọn một nhiệm vụ phần mềm gồm bốn bước. Viết dữ kiện hành vi, hai giả thuyết nhận thức, một yếu tố bối cảnh và phép đo có thể phân biệt. Dùng P1 sửa câu “nhân viên lười vì não thiếu dopamine”. Đạt khi giữ được điều quan sát và loại phần cơ chế chưa đo. Cầu nối thạc sĩ: nêu một mô hình cạnh tranh và dữ liệu khiến mình đổi giả thuyết.

Hình 1. Hành vi, quá trình nhận thức và cơ chế thần kinh là các cấp giải thích; dữ liệu ở một cấp chưa tự chứng minh cấp khác.

Đọc bắt buộc: MIT The Human Brain [S01]; Poldrack và Farah [S11].

Chương 2 Tế bào tín hiệu synapse và tính mềm dẻo

Mục tiêu và cơ chế tối thiểu

Sau chương này, chị giải thích được truyền tín hiệu trong tế bào và giữa tế bào, vai trò của mạng kết nối và tính mềm dẻo mà không hứa “tái lập não” từ một kỹ thuật. Trong một neuron điển hình, nhánh cây và thân tế bào nhận nhiều tín hiệu; tín hiệu điện lan theo axon và có thể làm đầu tận cùng giải phóng chất truyền tin ở synapse hóa học. Tác dụng phụ thuộc thụ thể và mạch liên quan. Tế bào đệm tham gia hỗ trợ, môi trường hoạt động và myelin; chúng không đơn giản là vật liệu chèn. [S04]

Điện thế hoạt động có tính tất cả hoặc không ở một sự kiện; điều đó không có nghĩa cường độ mọi trải nghiệm bằng nhau. Thông tin còn nằm trong tần suất, thời điểm và hoạt động của quần thể neuron. Một cảm xúc không tương ứng một lần phóng điện, một suy nghĩ không là một chất truyền tin duy nhất. [S04]

Học tập làm thay đổi điều gì

Tính mềm dẻo là khả năng thay đổi của hệ thần kinh theo phát triển, kinh nghiệm hoặc tác động. Nghiên cứu của Kandel kết nối học và trí nhớ với những thay đổi ở synapse và cơ chế phân tử; kết quả từ hệ mô hình cần được chuyển sang con người theo bằng chứng, không tự chứng minh hiệu quả một khóa huấn luyện. Thay đổi có thể thích nghi hoặc không có lợi; “có thay đổi” không đồng nghĩa “đã khỏe hơn”. [S07]

Một người luyện cùng bài tập mười lần có thể làm nhanh hơn vì quen câu hỏi, chiến lược hoặc thao tác. Muốn nói học đã chuyển giao, cần nhiệm vụ mới và theo dõi sau đó. Muốn nói một cơ chế thần kinh thay đổi, cần dữ liệu thần kinh phù hợp. Tên “neuro” trong một chương trình không làm bằng chứng hành vi thành bằng chứng cơ chế. [S27]

Ứng dụng và lỗi thường gặp

Chị có thể luyện truy hồi một sơ đồ, nhận phản hồi về lỗi và thử ví dụ mới; sản phẩm đánh giá là điều giải thích và làm được. Không đoán thiếu serotonin, dopamine hoặc GABA từ cảm giác, biểu hiện hay bảng hỏi tự tạo. Sách không đưa khuyến nghị dùng thuốc hoặc thực phẩm để điều chỉnh chất truyền tin. Những quyết định điều trị thuộc đánh giá y khoa.

Bài tập 35 phút

Giải thích trong 90 giây đường truyền tín hiệu và hai chỗ phép so sánh neuron với dây điện bị hạn chế. Sau đó sửa quảng cáo “mỗi lần học tạo thêm neuron, sau 21 ngày não được lập trình lại”. Đạt khi tách cơ chế có cơ sở, số ngày chưa được xác lập và kết quả cần đo. Cầu nối thạc sĩ: chọn chỉ báo chuyển giao khác bài đã luyện.

Hình 2. Sơ đồ truyền tin giản lược ở synapse hóa học; hoạt động và thay đổi phụ thuộc nhiều tế bào, mạch và điều kiện.

Đọc bắt buộc: OpenStax phần tế bào [S04]; Kandel [S07].

Chương 3 Cấu trúc chức năng và mạng não

Mục tiêu và bản đồ định hướng

Sau chương này, chị mô tả được các phần lớn của hệ thần kinh và hiểu một hoạt động có thể cần nhiều vùng phối hợp. Hệ trung ương gồm não và tủy sống; hệ ngoại biên kết nối với cơ thể. Phân chia thân thể và tự chủ giúp mô tả đường điều khiển khác nhau, nhưng không phải hai hệ hoàn toàn tách khỏi tương tác. Phản ứng cơ thể, thông tin cảm giác và hoạt động não tạo vòng qua lại. [S05]

Các thùy vỏ não là nhãn giải phẫu, không phải ngăn riêng cho từng phẩm chất. Thùy chẩm liên quan xử lý thị giác; các phần của thùy thái dương góp vào thính giác, nhận diện và trí nhớ; thùy đỉnh góp vào xử lý không gian, cảm giác và chú ý; vùng trán góp vào vận động và kiểm soát theo nhiệm vụ. Tiểu não và hạch nền có đóng góp về vận động, học và các chức năng khác. Các mô tả này là định hướng, không bảng tra để chẩn đoán theo hành vi. [S06]

Chuyên biệt và phân bố có thể cùng tồn tại

Một vùng đáp ứng mạnh hơn với khuôn mặt không có nghĩa toàn bộ thông tin khuôn mặt chỉ ở đó. Haxby và cộng sự nghiên cứu các mẫu đáp ứng phân bố trong vỏ thái dương bụng; các loại đối tượng có biểu diễn chồng lấp. Câu hỏi cần phân biệt “vùng đóng góp chọn lọc ở nhiệm vụ này” với “vùng ấy độc quyền chức năng”. [S29]

Liên kết chức năng thường là quan hệ thống kê giữa tín hiệu; nó không tự cho hướng truyền thông tin hoặc quan hệ nhân quả. Liên kết cấu trúc và liên kết chức năng cũng không đồng nhất. Mạng có thể đổi theo trạng thái và nhiệm vụ. [S11]

Bán cầu và ngộ nhận cá nhân

Một số chức năng có tính lệch bên, ví dụ nhiều quá trình ngôn ngữ thiên trái; hai bán cầu vẫn phối hợp. Nielsen và cộng sự không thấy cơ sở cho cách chia toàn bộ con người thành kiểu “não trái” hoặc “não phải” từ liên kết nghỉ trong mẫu nghiên cứu của họ. Nghiên cứu đó không phủ nhận mọi chuyên biệt lệch bên. [S08]

Bài tập 45 phút

Dùng P2 tạo bản đồ một việc “nghe yêu cầu rồi chọn bước thao tác”. Viết ít nhất ba quá trình và vùng hoặc mạng đóng góp, gắn nhãn mức chắc chắn. Không vẽ đường như sơ đồ chẩn đoán. Đạt khi nói được chức năng, phương pháp hỗ trợ và giới hạn; tránh câu “vùng này là tính cách này”.

Hình 3. Chuyên biệt vùng và biểu diễn phân bố có thể cùng tồn tại; sơ đồ không là bản đồ giải phẫu hoặc chẩn đoán cá nhân.

Đọc bắt buộc: OpenStax [S05] [S06]; Nielsen [S08]; Haxby [S29].

Chương 4 Phương pháp nghiên cứu và suy luận từ dữ liệu não

Mục tiêu và lựa chọn phép đo

Sau chương này, chị chọn được phương pháp theo câu hỏi, phân biệt tín hiệu đo với quá trình suy ra và kiểm tra điều kiện so sánh. MRI cấu trúc mô tả hình thái; fMRI BOLD liên quan biến đổi oxy hóa máu, là chỉ báo gián tiếp và có độ trễ so với hoạt động thần kinh. EEG ghi tín hiệu điện tổng hợp tại da đầu, mạnh về thời gian nhưng xác định nguồn gặp nhiều bất định. Tổn thương, ghi hành vi và can thiệp cung cấp các loại thông tin khác nhau. [S10] [S11]

TMS hoặc các phương pháp kích thích không là bài tự thực hành trong giáo trình. Sách chỉ dạy cách đọc thiết kế, không hướng dẫn dùng thiết bị để tăng hiệu suất.

Suy luận ngược và đối chứng

Nếu khi lo âu vùng X thường có tín hiệu tăng, quan sát X tăng không tự chứng minh đang lo: X có thể tham gia nhiều nhiệm vụ. Poldrack chỉ ra độ hữu ích của suy luận ngược phụ thuộc tính chọn lọc và xác suất nền. Phải hỏi có bao nhiêu khả năng khác tạo cùng mẫu dữ liệu. [S09]

So sánh A với B cần biết chúng khác gì ngoài yếu tố muốn nghiên cứu. “Đọc câu khó” khác “nhìn màn hình trống” còn khác thị giác, đọc, nỗ lực và đáp ứng. Khi thấy BOLD khác, không thể chỉ gọi đó là vùng suy luận. Màu đỏ trên bản đồ thường là hiển thị thống kê theo quy tắc, không bản đồ mức thông minh.

Bài tập 45 phút

Một quảng cáo nói EEG chứng minh người xem rất thích sản phẩm. Dùng P3: viết tín hiệu đo, nhiệm vụ, đối chứng, chỉ báo thích do người xem nói và dữ kiện mua hoặc dùng sản phẩm. Đạt khi không coi tín hiệu đơn lẻ là cảm xúc đã biết. Cầu nối thạc sĩ: đề xuất điều kiện giúp loại một giải thích cạnh tranh.

Hình 4. Phương pháp phải phù hợp câu hỏi; kiểm tra đối chứng và giải thích cạnh tranh trước khi gọi tên quá trình tâm lý.

Đọc bắt buộc: Logothetis [S10]; Poldrack [S09]; Poldrack và Farah [S11].

Chương 5 Tri giác chú ý và sự chọn lọc thông tin

Mục tiêu và ba công việc của chú ý

Sau chương này, chị phân biệt được có tín hiệu cảm giác, chú ý tới tín hiệu và báo cáo đã nhận ra; thiết kế nhiệm vụ bớt bỏ sót. Khung của Posner và Petersen cùng bản cập nhật mô tả cảnh giác, định hướng và kiểm soát điều hành như các quá trình có mạng đóng góp khác nhau. Chú ý không đơn giản là “cố hơn” hay một vị trí riêng trong não. [S12]

Tri giác là xử lý và diễn giải thông tin cảm giác trong nhiệm vụ và bối cảnh. Điều ở ngay trước mắt có thể không được báo cáo khi chú ý dành cho việc khác. Nghiên cứu của Simons và Chabris dùng sự kiện bất ngờ trong cảnh động để cho thấy giới hạn nhận biết; kết quả phụ thuộc hướng dẫn và điều kiện, không có nghĩa mọi người mù trước mọi chi tiết. [S13]

Bỏ sót có nhiều nguồn

Đọc một lỗi phần mềm cần biết đang tìm loại lỗi nào, vùng nào và tiêu chuẩn nào. Một người vừa nghe yêu cầu, đọc chat và kiểm tra kết quả có thể bỏ sót vì phải phân phối hoặc chuyển chú ý. “Không thấy” khác “thấy mà quên”, “hiểu sai” hoặc “không làm được thao tác”. Phân loại loại lỗi giúp chọn thay đổi phù hợp.

Bỏ quên nửa không gian sau tổn thương, mất trường nhìn và lỗi bỏ sót ở người khỏe không phải một hiện tượng đồng nhất. Trong tình huống lâm sàng, cần đánh giá chuyên môn và thông tin y khoa; một bài tìm ký hiệu tự tạo không xác định có hội chứng bỏ quên không gian. [S11] [S24]

Ứng dụng và điều dễ sai

Chị thử làm tiêu chuẩn kiểm tra nổi bật, giữ một nguồn hướng dẫn chính, nhóm bước và ghi nơi dừng khi bị ngắt. Đánh giá số lỗi và thời gian trên nhiệm vụ tương đương. Kết quả tốt hơn không chứng minh mạng chú ý của người ấy “mạnh lên”; có thể môi trường dễ hơn. Điều đó vẫn có giá trị thực tế nếu mô tả đúng.

Bài tập 40 phút

Dùng P4 chọn một yếu tố gây gián đoạn trong tình huống giả định. Viết phiên bản trước và sau, loại lỗi cần quan sát, mẫu số cơ hội, một hệ quả bất lợi có thể có. Đạt khi chỉ đổi một yếu tố và không tăng độ dễ của nội dung cùng lúc. Cầu nối thạc sĩ: vì sao thứ tự hai lượt có thể làm sai kết luận?

Hình 5. Nhận biết phụ thuộc tín hiệu, mục tiêu và điều kiện xử lý; bỏ sót không tự cho biết nguyên nhân hoặc vị trí não.

Đọc bắt buộc: Petersen và Posner [S12]; Simons và Chabris [S13].

Chương 6 Các hệ trí nhớ mã hóa củng cố và truy hồi

Mục tiêu và các loại trí nhớ

Sau chương này, chị phân biệt được giữ thông tin tạm thời, trí nhớ sự kiện, kiến thức và kỹ năng; nhận ra lỗi có thể ở nhiều giai đoạn. Mã hóa tạo biểu diễn từ trải nghiệm; củng cố liên quan ổn định và tổ chức theo thời gian; truy hồi dùng thông tin để đáp ứng. Nhớ có quá trình tái dựng, không lấy một video nguyên trạng từ kho. [S30] Một người có thể nhận ra khi có gợi ý mà chưa tự kể lại được. [S14] [S15] [S22]

Các nghiên cứu kinh điển của Scoville và Milner về tổn thương thùy thái dương trong, nổi bật là trường hợp H.M., cho thấy khó hình thành trí nhớ mới có thể tách khỏi một số năng lực khác. Không nói hippocampus lưu tất cả ký ức hoặc H.M. mất mọi trí nhớ. Tổn thương được nghiên cứu ảnh hưởng nhiều cấu trúc; suy luận cần bối cảnh, phép đo và đối chiếu những gì còn giữ. [S14]

Đọc một lỗi nhớ

Nhân viên quên yêu cầu sau khi nghe có thể đã không nghe rõ, chưa hiểu, mã hóa kém, không giữ được mục tiêu hoặc truy hồi không đúng lúc. Kiểm tra hiểu ngay sau hướng dẫn giúp phân biệt một phần; việc kiểm tra ấy không xác định vị trí não. Nhớ đúng danh sách từ trong lớp cũng chưa chắc nhớ quy trình trong ca làm việc.

Tạo nhiều lần truy hồi, phản hồi lỗi và ví dụ mới giúp kiểm tra học; cần phân biệt thành tích trong lúc luyện và giữ được sau một khoảng thời gian. Roediger và Karpicke nghiên cứu lợi ích của kiểm tra truy hồi đối với lưu giữ; sách vận dụng thành nhịp tự học, không coi lịch 1, 3, 7, 14 ngày là tối ưu đã chứng minh riêng cho chị. [S28]

Ứng dụng và giới hạn

Khi thiết kế đào tạo, mời người học giải thích hoặc làm lại một bước trên dữ liệu giả. Ghi lỗi nội dung, thứ tự, điều kiện dùng; sau đó sửa hướng dẫn và thử một phiên bản mới. Tránh đo trí nhớ bằng một câu “có nhớ không” hoặc coi nhiều lỗi là bằng chứng bệnh lý. Nếu có thay đổi kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt, cần đánh giá phù hợp, không dùng P5 như sàng lọc. [S25]

Bài tập 45 phút

Học một sơ đồ gồm sáu mối liên hệ. Sau khoảng ngắn, tự vẽ lại và so lỗi; hôm sau giải thích trên ví dụ khác. Dùng P5 ghi sự quen thuộc, tự truy hồi và loại lỗi riêng. Đạt khi nêu được phần nhớ thật và phần cần gợi ý, không quy thành chỉ số IQ hoặc sức khỏe não.

Hình 6. Lỗi nhớ có thể liên quan nhiều giai đoạn; kiểm tra truy hồi và chuyển giao giúp đánh giá điều học được.

Đọc bắt buộc: Scoville và Milner [S14]; Roediger và Karpicke [S28].

Chương 7 Trí nhớ làm việc và chức năng điều hành

Mục tiêu và các thành phần

Sau chương này, chị phân tích được việc giữ và thao tác thông tin, ức chế đáp ứng, cập nhật và đổi quy tắc; thiết kế nhiệm vụ giảm tải mà không gán nhãn cá nhân. Trí nhớ làm việc duy trì thông tin để dùng ngay, như giữ hai yêu cầu trong khi so phương án. Mô hình của Baddeley mô tả các thành phần cho thông tin lời, hình ảnh không gian, điều phối và bộ đệm tích hợp; đó là mô hình chức năng, không bản đồ mỗi ô tương ứng một vùng não độc lập. [S15]

Diamond tổng hợp chức năng điều hành quanh kiểm soát ức chế, trí nhớ làm việc và linh hoạt nhận thức. Chúng góp vào suy luận, lập kế hoạch và hành động theo mục tiêu nhưng không đồng nhất với tính chăm chỉ, đạo đức hoặc năng lực quản lý. Tác vụ thường dùng nhiều thành phần, nên một bài đo khó sạch tuyệt đối. [S16]

Tách khả năng người và yêu cầu nhiệm vụ

Một hướng dẫn “đổi mã, chọn quyền, xóa tạm, xác nhận rồi báo khách” yêu cầu vừa nhớ thứ tự vừa phân biệt điều kiện. Nếu người học mới chưa hiểu thuật ngữ, lỗi không chỉ do dung lượng giữ thông tin. Đưa các bước ra ngoài bằng checklist có thể giảm nhu cầu nhớ; kiểm tra điều kiện dừng giúp giảm thao tác tự động sai. Những cách này là thiết kế công việc, không bằng chứng não cá nhân tăng dung lượng.

Trong cuộc họp, chị có thể ghi mục tiêu hiện tại, việc đang chờ quyết định và nơi tiếp tục sau khi bị ngắt. Đánh giá bằng loại lỗi và sản phẩm, không đo hiệu quả qua số ứng dụng đang mở. Thực hiện nhanh hơn còn phải đặt cạnh độ đúng: một người đổi tốc độ để tránh lỗi có thể đang dùng chiến lược hợp lý.

Luyện và chuyển giao

Chơi tốt hơn một bài trí nhớ sau tập không tự chứng minh năng lực chung tăng hoặc công việc tốt hơn. Tổng quan của Simons và cộng sự phân biệt cải thiện bài đã luyện, chuyển gần và chuyển xa; cần đo độc lập với bài luyện và đối chứng kỳ vọng phù hợp. [S27]

Bài tập 45 phút

Dùng P6 viết hai phiên bản hướng dẫn năm bước: phiên bản liên tục và phiên bản nhóm bước có điều kiện. Chấm hoàn thành đúng và thời gian trên dữ liệu giả; ghi người học biết gì từ trước. Đạt khi giải thích được phần tải nào giảm và không suy thành tăng IQ hoặc điều trị ADHD. Cầu nối thạc sĩ: vì sao đo hai lần cùng một bài dễ chịu hiệu ứng luyện tập?

Hình 7. Chức năng điều hành gồm nhiều quá trình; giảm tải nhiệm vụ khác với chứng minh năng lực chung hoặc cấu trúc não thay đổi.

Đọc bắt buộc: Baddeley [S15]; Diamond [S16]; Simons và cộng sự [S27].

Đánh giá giữa học phần

Làm trong 60 phút trên tình huống giả định: học viên bỏ hai bước sau khi nhận một hướng dẫn dài. Nộp phân tích loại lỗi, hai giả thuyết, bản hướng dẫn sửa và thiết kế so sánh. Chấm 100 điểm: các cấp giải thích 20; cấu trúc và chức năng 20; phương pháp và đối chứng 25; phân biệt chú ý với trí nhớ 20; giới hạn và nguồn 15. Mục tiêu tự học đề xuất 80/100. Phải sửa mọi suy luận chẩn đoán hoặc phẩm chất từ một lỗi, dù điểm tổng đủ cao.

Chương 8 Ngôn ngữ giao tiếp và nhận thức xã hội

Mục tiêu và mạng xử lý

Sau chương này, chị phân biệt được nghe âm, nhận từ, hiểu nghĩa, tạo lời, đọc ngữ cảnh và suy đoán niềm tin; tránh mô hình hai ô đơn giản cho toàn bộ ngôn ngữ. Hickok và Poeppel đề xuất mạng xử lý lời nói với các đường góp vào hiểu và ánh xạ cảm giác vận động; quá trình sớm có phần hai bên, một số đường thiên trái. Mô hình giúp đặt câu hỏi cụ thể, không nói một vùng đơn lẻ chứa mọi khả năng giao tiếp. [S17]

Khó tìm từ, khó hiểu câu, phát âm không rõ và không biết ý người nói là các vấn đề khác nhau. Một người hiểu nhưng khó tạo âm không tự mất toàn bộ ngôn ngữ hoặc năng lực suy nghĩ. Nếu xuất hiện khó nói hoặc hiểu lời đột ngột, đặc biệt cùng dấu hiệu thần kinh khác, ưu tiên hỗ trợ y tế khẩn thay vì đánh giá giao tiếp tại lớp. [S24]

Hiểu người khác là suy luận có kiểm tra

Saxe và Kanwisher dùng các nhiệm vụ về niềm tin người khác để nghiên cứu đóng góp của vùng tiếp giáp thái dương đỉnh. Nghiên cứu về suy luận trạng thái tinh thần không tạo công cụ đọc ý nghĩ từng người từ ánh mắt hoặc một ảnh não. Khi một đồng nghiệp im, chị vẫn cần hỏi và xét bối cảnh; “mạng xã hội hoạt động” chưa cho biết nội dung họ đang nghĩ. [S18] [S09]

Một lời hướng dẫn có thể gây lỗi vì từ chưa rõ, câu quá dài, điều kiện mơ hồ hoặc quyền quyết định chưa xác định. Đổi ngôn ngữ mà không đổi yêu cầu nhiệm vụ giúp thử một giả thuyết về cách hiểu. Không coi mọi hiểu lầm là khiếm khuyết nhận thức xã hội.

Ứng dụng và điều dễ sai

Cho người học giải thích lại bằng lời hoặc làm bước mẫu; hỏi phần nào chưa rõ rồi sửa. Chị được dữ liệu về nhiệm vụ và cách hiểu, không được chẩn đoán mất ngôn ngữ. Không dùng lý thuyết neuron gương, hình ảnh não hay kiểu nhân cách để bảo đảm mình biết cảm xúc người khác.

Bài tập 40 phút

Dùng P7 sửa một yêu cầu phần mềm dài thành mục tiêu, bước, điều kiện, người quyết định và cách xác nhận. Người đóng vai cố tình hiểu một từ khác; chị sửa cách nói rồi thử lại. Đạt khi người nhận giải thích đúng điều kiện theo lời mình. Cầu nối thạc sĩ: phân biệt phép đo hiểu nghĩa với phép đo tốc độ đọc.

Hình 8. Hiểu thông điệp cần ngôn ngữ và bối cảnh; suy luận về người khác còn phải được kiểm tra trong tương tác.

Đọc bắt buộc: Hickok và Poeppel [S17]; Saxe và Kanwisher [S18].

Chương 9 Cảm xúc cơ thể và đáp ứng với stress

Mục tiêu và các thành phần cần phân biệt

Sau chương này, chị tách trải nghiệm cảm xúc do người ấy mô tả, thay đổi sinh lý, hành vi và bối cảnh. Tim đập nhanh có thể đi cùng lo, vận động, chất kích thích hoặc các nguyên nhân khác. Dữ liệu ở một kênh không xác định toàn bộ trải nghiệm. “Amygdala là trung tâm sợ” bỏ qua nhiều chức năng, mạng phối hợp và khác biệt giữa phản ứng phòng vệ với cảm giác có ý thức. [S19]

LeDoux và Pine đề xuất khung phân biệt hệ đáp ứng trước đe dọa với quá trình góp vào cảm giác sợ và lo có ý thức. Đây là khung lý thuyết để đặt câu hỏi chuyển giao giữa động vật và người; không phải hai hộp độc lập, cũng không là cơ chế đã giải thích mọi cảm xúc. Có thể phản ứng cơ thể giảm trong khi người ấy vẫn thấy lo, hoặc ngược lại. [S19]

Stress là tương tác với bối cảnh

McEwen tổng hợp vai trò của não trong nhận diện thách thức, đáp ứng cơ thể và thích nghi; các chất trung gian có thể bảo vệ trong ngắn hạn và góp vào tải khi đáp ứng kéo dài hoặc điều chỉnh không phù hợp. Không có phép suy “căng thẳng hôm nay nghĩa là hippocampus đã bị tổn thương”. Mức suy luận đó cần dữ liệu dài hạn, phép đo và đánh giá khác. [S31]

Ở nơi làm việc, thời hạn chồng, thiếu tiêu chí và quyền lựa chọn ít có thể tạo khó khăn. Chị ghi điều kiện, lời người ấy nói và hành vi thực tế; không dùng bài tập thở như lời giải mặc định cho vấn đề tổ chức. Nếu một bước nghỉ hoặc viết lại yêu cầu giúp hoàn thành việc tốt hơn, ghi kết quả ấy mà không tuyên bố “đã tắt amygdala”.

Ứng dụng có kiểm tra

Trước khi hỗ trợ, hỏi người ấy đang muốn gì, có thể đổi điều kiện nào, và điều gì cần đầu mối chuyên môn. Tình trạng kéo dài gây ảnh hưởng cần hỗ trợ phù hợp; phiếu P8 chỉ tổ chức dữ kiện trong tình huống giả định. Không đo cortisol hoặc chẩn đoán từ bảng tự báo cáo do sách tạo.

Bài tập 40 phút

Viết lại câu “người này phản ứng vì não cảm xúc chiếm quyền”. Dùng P8 ghi sự kiện, lời tự mô tả, tín hiệu đã quan sát, hai cách hiểu và một câu kiểm tra. Đạt khi tránh nhãn chắc chắn và có một thay đổi bối cảnh cụ thể. Cầu nối thạc sĩ: vì sao lời tự báo và chỉ báo sinh lý không cần tương quan hoàn hảo?

Hình 9. Tự báo, sinh lý và hành vi là các kênh khác nhau; không suy toàn bộ cảm xúc hoặc hormone từ một kênh.

Đọc bắt buộc: LeDoux và Pine [S19]; McEwen [S31].

Chương 10 Phần thưởng thói quen và quyết định

Mục tiêu và ba ý cần tách

Sau chương này, chị phân biệt được học từ kết quả, muốn tiếp cận và cảm giác thích; thiết kế một thay đổi hành vi mà không quy cơ chế từ nhãn. Schultz, Dayan và Montague kết nối một số đáp ứng dopamine với sai lệch giữa phần thưởng nhận và dự đoán trong các điều kiện nghiên cứu. Không phải mọi neuron dopamine đều cùng vai trò, và mô hình đó không cho phép xác định mức dopamine của nhân viên qua sự hứng thú. [S20]

Berridge và Robinson phân biệt giá trị thúc đẩy tiếp cận với tác động khoái cảm; “muốn” và “thích” có thể tách nhau. Vì vậy dopamine không chỉ là chất vui vẻ. Những khái niệm này giúp đặt câu hỏi hành vi, không chứng minh một mẹo tạo động lực có tác dụng thần kinh đã đo. [S21]

Hành vi phụ thuộc điều kiện và hậu quả

Trong học phần mềm, tín hiệu rõ, thao tác dễ, phản hồi về lỗi và hậu quả có thể giúp người học nhận biết cần sửa gì. Nếu phản hồi đến muộn và chỉ nói “chưa đạt”, họ khó nối lỗi với bước. Khi thay đổi phản hồi, đo hành vi ở nhiệm vụ mới và xem điều kiện nào giữ hoặc làm giảm hiệu quả.

Thói quen trong đời thường có thể gắn với tín hiệu và lịch sử kết quả. Một câu chuyện ba bước tín hiệu, hành động, kết quả là khung mô tả thuận tiện của sách; không phải toàn bộ mô hình mạch não. Không suy số ngày hình thành thói quen cố định cho mọi người. Một hành vi tự động cũng có thể hữu ích khi môi trường ổn định, còn nhiệm vụ đổi cần kiểm tra lại mục tiêu.

Ứng dụng và điều dễ sai

Thiết kế một tín hiệu bắt đầu, một bước nhỏ và phản hồi cụ thể. Đừng dùng phần thưởng để che phần yêu cầu bắt buộc hoặc gây áp lực tiết lộ dữ liệu riêng. Không dùng thuật ngữ “detox dopamine” để chỉ việc giảm thông báo như thể đã rửa sạch chất truyền tin. Sách đề xuất thay môi trường và theo dõi hành vi, không can thiệp hóa học.

Bài tập 45 phút

Dùng P9 chọn hành vi mở checklist trước khi chạy thao tác giả. Ghi tín hiệu, số cơ hội, hành vi thật và hậu quả. Đạt khi tỷ lệ có mẫu số rõ, có điều kiện dừng và không suy tăng động lực sinh học từ một lần làm. Cầu nối thạc sĩ: phân biệt thích bài học, ý định làm và hành động theo dõi.

Hình 10. Minh họa sai lệch dự đoán trong học; sơ đồ không đo dopamine và không đồng nhất muốn với thích.

Đọc bắt buộc: Schultz và cộng sự [S20]; Berridge và Robinson [S21].

Chương 11 Giấc ngủ phát triển lão hóa và thay đổi thần kinh

Mục tiêu và ảnh hưởng trạng thái

Sau chương này, chị phân biệt yếu tố trạng thái với xu hướng thay đổi lâu dài, nhìn khác biệt cá nhân trong bối cảnh và nhận ra lúc cần đánh giá y tế. Rasch và Born tổng hợp vai trò giấc ngủ trong lưu giữ và củng cố trí nhớ; không suy ra nghe bài trong lúc ngủ thay được học khi thức hoặc ngủ một đêm bảo đảm nhớ mọi nội dung. [S22]

Van Dongen và cộng sự nghiên cứu hạn chế ngủ trong điều kiện phòng thí nghiệm có theo dõi; suy giảm thực hiện có thể tích lũy và cảm giác chủ quan không phản ánh đầy đủ thành tích. Từ đó cần xét trạng thái ngủ khi giải thích một lỗi, không dùng lỗi để tính người ấy thiếu ngủ bao nhiêu giờ. Không tự làm thí nghiệm thiếu ngủ trong môn học. [S23]

Phát triển và tuổi không là điểm năng lực

Các chức năng có đường phát triển và thay đổi khác nhau; hiệu suất của một người chịu lịch sử học, sức khỏe, khả năng cảm giác, ngôn ngữ và nhiệm vụ. Chị không nên lấy tuổi làm chẩn đoán hoặc mốc tự động đủ mọi năng lực. Mô tả phát triển não ở cấp nhóm không thay việc đánh giá từng người và bối cảnh. Khi đọc một nghiên cứu tuổi, hỏi có dùng cùng công cụ, cùng khả năng nghe nhìn và kiểm soát khác biệt thế hệ không. [S03] [S16] [S25]

Một người lớn tuổi kể thay đổi trí nhớ đáng kể cần được đánh giá nguyên nhân và ảnh hưởng sinh hoạt; một lần quên không tự chứng minh sa sút. NIA lưu ý các nguyên nhân khác cũng có thể ảnh hưởng nhận thức và cần theo dõi chẩn đoán thích hợp. Sàng lọc, nếu được dùng trong chuyên môn, khác một kết luận chẩn đoán. [S25]

Khi ưu tiên hỗ trợ y tế

Khó nói hoặc hiểu lời đột ngột, yếu một bên hoặc các dấu hiệu nghi đột quỵ cần hỗ trợ y tế khẩn theo địa phương, dù triệu chứng có giảm. Sau chấn thương đầu, triệu chứng đáng lo như suy giảm tỉnh táo, co giật hoặc diễn biến xấu cần đánh giá y tế ngay. Những ví dụ không là danh sách đủ hoặc thang phân loại; không dùng trắc nghiệm trong sách để trì hoãn xử lý. [S24]

Bài tập 35 phút

Trên tình huống hư cấu, viết thời điểm xuất hiện, diễn biến, tác động, yếu tố có thể ảnh hưởng và đầu mối cần kết nối. Đạt khi biết trường hợp đột ngột cần ưu tiên y tế, đồng thời không chẩn đoán tình trạng kéo dài từ dữ liệu thiếu. Cầu nối thạc sĩ: nêu yếu tố cần xét khi so hai nhóm tuổi.

Hình 11. Giải thích thay đổi cần diễn biến và bối cảnh; dấu hiệu thần kinh đột ngột cần ưu tiên hỗ trợ y tế.

Đọc bắt buộc: Rasch và Born [S22]; Van Dongen [S23]; NINDS và NIA [S24] [S25].

Chương 12 Đánh giá thần kinh tâm lý và phương pháp nghiên cứu

Mục tiêu và logic đánh giá

Sau chương này, chị giải thích được đánh giá nhiều nguồn, độ tin cậy, giá trị, chuẩn phù hợp và giới hạn suy luận. Một đánh giá chuyên môn kết hợp câu hỏi, lịch sử, chức năng đời thường, hành vi trong buổi, công cụ chuẩn hóa và thông tin y khoa khi cần. Chọn công cụ phải xét mục đích, đào tạo, ngôn ngữ, văn hóa, tuổi, giáo dục, khả năng cảm giác và quyền sử dụng. Một bài tập tự tạo không trở thành trắc nghiệm lâm sàng vì có điểm số. [S25]

Điểm thấp có thể liên quan nhiều quá trình. Một thay đổi điểm sau luyện có thể do quen bài, chiến lược, điều kiện đo hoặc sai số. Muốn nói thay đổi đáng tin cậy ở cá nhân cần dữ liệu đo lường phù hợp và cơ chế đánh giá chuyên môn; sách không đặt ngưỡng từ vài lượt thực hành. Mức thực hiện trên bài và chức năng đời thường cần được đo riêng.

Nhân quả dự đoán và tái lập

Nghiên cứu tổn thương, can thiệp và tương quan trả lời các câu hỏi khác nhau. Mô hình dự đoán đúng trên tập dữ liệu đã dùng để chọn biến chưa có bằng chứng tổng quát hóa. Cần tập kiểm tra độc lập hoặc phương án đánh giá ngoài mẫu phù hợp; chuẩn hóa, lựa chọn đặc trưng và chỉnh tham số không được làm rò thông tin từ tập kiểm tra. [S11] [S26]

Marek và cộng sự nghiên cứu liên hệ khác biệt giữa người trên toàn não với đặc điểm nhận thức hoặc tâm lý, cho thấy mẫu nhỏ có thể tạo ước lượng không ổn định và các nghiên cứu loại này thường cần mẫu lớn. Không suy ra mọi nghiên cứu thần kinh, mọi thí nghiệm trong người hay mọi ca tổn thương đều phải có hàng nghìn người. Cỡ mẫu phải gắn hiệu ứng, thiết kế và mục tiêu. Bài có đính chính về ngày nhận và giấy phép xuất bản; xem cùng bản hiện hành. [S26]

Thiết kế cầu nối thạc sĩ

Đặt câu hỏi hành vi rõ trước: bản hướng dẫn chia cụm có giảm bỏ sót điều kiện trên nhiệm vụ mới không? Xác định kết quả chính, phân nhóm hoặc thứ tự, tiêu chí loại dữ liệu và người chấm trước khi xem kết quả. Một nghiên cứu hành vi tốt không cần thêm ảnh não chỉ để tăng uy tín. Nếu nghiên cứu cơ chế thần kinh, phải định nghĩa thêm tín hiệu, đối chứng và phương án phân tích.

Bài tập 45 phút

Dùng P10 đọc một nghiên cứu: mẫu, nhiệm vụ, phép đo, đối chứng, kết luận và điều chưa được chứng minh. Viết lại một câu kết quả để bớt suy rộng. Đạt khi phân biệt khác biệt nhóm với quyết định cá nhân và báo dữ liệu thiếu. Cầu nối thạc sĩ: đề xuất một phép đo chuyển giao mà người chấm chưa biết nhóm.

Hình 12. Nghiên cứu tốt cần phép đo hợp câu hỏi và kiểm tra tổng quát hóa; dự đoán đúng khác chứng minh nhân quả.

Đọc bắt buộc: NIA [S25]; Marek và cộng sự [S26]; Poldrack và Farah [S11].

Sơ đồ tổng kết toàn môn

Bản đồ học tập nối nhiệm vụ, quá trình, phương pháp và kết luận. Sơ đồ là tổng hợp dạy học của giáo trình, không phác đồ chẩn đoán hoặc bản đồ đo não cá nhân. Hãy đọc nó bằng câu đầy đủ: “Kết luận cần phù hợp điều đã đo và quay lại kiểm tra dự đoán trên nhiệm vụ mới.”

Hình 13. Vòng học toàn môn: định nghĩa câu hỏi, kiểm tra giả thuyết, đọc đúng dữ liệu và thử ứng dụng có giới hạn.

Một thí nghiệm minh họa từ câu hỏi đến kết luận

Câu hỏi và thiết kế trên giấy

Giả định chị muốn biết hướng dẫn chia cụm có giảm lỗi so với cùng nội dung viết liên tục. A là văn bản liên tục; B là văn bản nhóm bước có điều kiện dừng. Sáu người hư cấu làm hai bộ thao tác tương đương; mỗi bộ có 12 cơ hội để kiểm tra điều kiện. Ba người làm A rồi B, ba người B rồi A; các bộ nội dung cũng cần được cân bằng giữa điều kiện. Thời gian và lỗi là hai kết quả khác nhau; trong nghiên cứu thật nên chọn kết quả chính trước.

Người chấm dùng định nghĩa “lỗi” đã viết: làm bước khi điều kiện chưa thỏa hoặc bỏ qua bước cần. Không gọi chậm là kém nếu người ấy đang giữ độ đúng. Người chấm có thể xem sản phẩm mã hóa không biết điều kiện khi khả thi; người tham gia vẫn nhìn thấy cách trình bày nên không giả vờ toàn bộ nghiên cứu được làm mù. Số liệu dưới đây được tạo riêng để học tính và lập luận, không là dữ liệu thực nghiệm.

Tính mô tả

Thời gian trung bình A là 71,17 giây; B là 64 giây; chênh trung bình A trừ B bằng 7,17 giây. Năm trong sáu người nhanh hơn ở B, một người chậm hơn. B nhanh hơn khoảng 10,1% tính theo trung bình A; con số này không là trí nhớ hoặc trí thông minh tăng 10,1%.

Tổng lỗi A là 8/72 cơ hội, khoảng 11,1%; B là 3/72, khoảng 4,2%; chênh khoảng 6,9 điểm phần trăm. Có 72 cơ hội mỗi điều kiện nhưng chỉ sáu người, không phải 72 người độc lập. Cơ hội nằm trong người và hai điều kiện lặp trong người, nên phân tích suy luận phải xét cấu trúc đó. Số ít người này chỉ phục vụ minh họa.

Kết luận và phản biện

Câu phù hợp: “Trong dữ liệu hư cấu, hướng dẫn B có thời gian trung bình thấp hơn và ít lỗi điều kiện hơn; chưa có bằng chứng về tổng quát hóa hoặc cơ chế thần kinh.” Không viết “B tăng chức năng vỏ trước trán”. Không có phép đo não, dữ liệu còn giả định và mẫu chưa đại diện công việc.

Ngay cả nếu thu dữ liệu thật theo phân bổ hợp lý, cần xét khác biệt nội dung, hiệu ứng luyện tập, mệt, kỳ vọng, thứ tự và cách chấm. Lặp trên nhiệm vụ mới, giữ người chấm độc lập một phần, báo người bỏ cuộc và thiết kế phân tích trước. Nếu chỉ muốn cải thiện hướng dẫn nội bộ, một kết luận về nhiệm vụ có thể đủ; đừng mở thêm công cụ đo nhạy cảm khi không phục vụ câu hỏi.

Bài tập 45 phút

10 phút tự tính chênh lệch từng người; 10 phút nêu hai giải thích cạnh tranh; 10 phút sửa thiết kế để cân bằng bộ nội dung; 10 phút viết câu kết quả với mẫu số; 5 phút giải thích vì sao không thể suy cơ chế não. Đạt khi giữ thời gian, lỗi, chuyển giao và cơ chế thành những kết quả riêng. Dùng P3 và P10.

Bộ phiếu thực hành tinh gọn

P1 đến P10 là phiếu mới của giáo trình để luyện lập luận, tổ chức nhiệm vụ và ghi nhận hành vi. Chúng chưa được chuẩn hóa, không có điểm cắt hoặc chuẩn dân số. Dùng dữ liệu giả hoặc nhiệm vụ cá nhân ít nhạy cảm; không ghi hồ sơ sức khỏe nhân viên, không dùng trong tuyển dụng hoặc phân loại bệnh lý. Mỗi lần chọn một phiếu và một sản phẩm.

P1 Kiểm tra một phát biểu về não trong 7 phút

Phát biểu cần đọc: _____________________________________________________________

Dữ kiện thật đã quan sát hoặc đo: _______________________________________________

Cấp mô tả: hành vi / nhận thức / tín hiệu / cấu trúc / bối cảnh; chi tiết: _______________

Điều phát biểu thêm vào mà chưa đo: _____________________________________________

Hai giải thích còn phù hợp: ____________________ / ____________________

Câu sửa giữ đúng mức bằng chứng: _______________________________________________

Đầu ra: một câu mới có “đo gì, so với gì, còn chưa biết gì”.

P2 Bản đồ quá trình và cấu trúc trong 10 phút

Nhiệm vụ đã định nghĩa: ________________________________________________________

Điều bản đồ chưa cho biết ở một người cụ thể: ____________________________________

Đầu ra: không gán một vùng cho toàn bộ phẩm chất hoặc lấy bối cảnh làm chẩn đoán.

P3 Chọn phương pháp và đối chứng trong 8 phút

Câu hỏi cần trả lời: ____________________________________________________________

Phép đo chính và tín hiệu thực sự ghi: ___________________________________________

Điều kiện A: ____________________ Điều kiện B: ____________________

Hai điều kiện còn khác nhau ngoài yếu tố muốn thử: ________________________________

Kết luận có thể và kết luận chưa thể: ____________________________________________

Đầu ra: một đối chứng loại được một giải thích cạnh tranh; không hướng dẫn tự kích thích não.

P4 Thử giảm một gián đoạn chú ý trong 8 phút

Nhiệm vụ và loại lỗi: ___________________________________________________________

Một yếu tố đổi: ____________________ Phần cần giữ tương đương: ____________________

Số cơ hội kiểm tra: ____________________ Số lỗi theo định nghĩa: ____________________

Thời gian hoặc chi phí khác: ____________________ Thứ tự và điều kiện: ____________________

Điều có thể làm kết quả lệch: ____________________________________________________

Đầu ra: báo tỷ lệ trên số cơ hội, mẫu số 0 ghi chưa có dữ liệu; không cho điểm chú ý cá nhân.

P5 Nhật ký truy hồi một sơ đồ trong 8 phút

Sơ đồ hoặc khái niệm học: ________________________________________________________

Đầu ra: phân biệt quen nội dung, tự kể lại và dùng được trên ví dụ mới. Không suy điểm trí nhớ lâm sàng.

P6 Giảm tải một hướng dẫn trong 10 phút

Nhiệm vụ và kiến thức có trước của người học giả định: _____________________________

Những điều phải giữ trong đầu cùng lúc: __________________________________________

Bước có thể đưa ra ngoài bằng danh sách hoặc minh họa: _____________________________

Điều kiện dừng hoặc xác nhận: ____________________________________________________

Cách kiểm tra độ đúng và thời gian trên nhiệm vụ mới: ______________________________

Đầu ra: một hướng dẫn sửa và một phép kiểm; không gọi đó là tăng dung lượng não.

P7 Kiểm tra hiểu một thông điệp trong 7 phút

Mục tiêu và người nhận giả định: _________________________________________________

Từ hoặc điều kiện có thể hiểu khác: ______________________________________________

Câu hướng dẫn đã sửa: __________________________________________________________

Câu mời giải thích hoặc làm lại: _________________________________________________

Người đóng vai đã nói hoặc làm gì: ____________________ Cách sửa tiếp: ____________________

Đầu ra: dữ liệu về cách hiểu trong nhiệm vụ; không phân loại mất ngôn ngữ hoặc năng lực xã hội.

P8 Tách cảm xúc cơ thể và bối cảnh trong 8 phút

Sự kiện trong vai diễn: _________________________________________________________

Lời người ấy tự mô tả: ____________________ Tín hiệu quan sát trực tiếp: ____________________

Điều còn chưa biết về ý nghĩa hoặc nguyên nhân: ___________________________________

Câu kiểm tra thay vì gán nhãn: ___________________________________________________

Một thay đổi bối cảnh có thể cùng thử: ____________________________________________

Đầu ra: tách lời tự báo, sinh lý và hành vi. Không suy hormone hoặc bệnh lý từ phiếu.

P9 Theo dõi một hành vi có tín hiệu trong 8 phút

Hành vi duy nhất và tiêu chí thực hiện: ___________________________________________

Tín hiệu bắt đầu: ____________________ Phản hồi hoặc hậu quả: ____________________

Đầu ra: báo điều đã làm và cơ hội; không suy “dopamine tăng”, không có số ngày bảo đảm thói quen.

P10 Đọc nghiên cứu thần kinh trong 12 phút

Nguồn năm và phần đã đọc: ________________________________________________________

Câu hỏi, mẫu và đơn vị dữ liệu: ___________________________________________________

Nhiệm vụ, phép đo và đối chứng: ___________________________________________________

Kết quả tác giả báo và độ không chắc chắn: ________________________________________

Có suy luận ngược, rò dữ liệu, kiểm tra nhiều lần hoặc dữ liệu thiếu nào cần xem: __________

Điều áp dụng được và điều cần kiểm tra thêm: _______________________________________

Đầu ra: một câu kết luận đúng phạm vi và một câu hỏi tiếp; không thay bài phương pháp đầy đủ.

Bốn tình huống thực hành có lời giải

Tình huống A Lỗi công việc bị gán thành bệnh

Huy bỏ ba bước trong tuần chạy hai dự án; quản lý nói “Em có ADHD nên não điều hành yếu”. Chưa có dữ liệu cho chẩn đoán hoặc cơ chế. Ghi loại bước, lúc bị ngắt, hướng dẫn, số cơ hội và kiến thức có trước. Hai giả thuyết: thông báo chen lúc giữ mục tiêu; điều kiện trong hướng dẫn chưa rõ. Thử hướng dẫn có checklist và ghi điểm dừng trên nhiệm vụ giả tương đương. Nếu lỗi giảm, kết luận điều kiện đó hỗ trợ nhiệm vụ; không suy đã chữa bệnh. Khi người ấy báo khó khăn kéo dài ảnh hưởng cuộc sống, khuyến khích đánh giá phù hợp trong vai trò, giữ riêng tư. Phiếu P1 P4 P6. [S16] [S25]

Tình huống B Quên câu chuyện khác mất mọi trí nhớ

Trong ca hư cấu đã được cơ sở y tế đánh giá, Minh sau tổn thương gặp khó nhớ các cuộc trao đổi mới nhưng vẫn làm tốt một số thao tác quen. Người học nói “hippocampus chứa tất cả trí nhớ nên Minh không thể học nữa”. Sửa: các hệ trí nhớ và chức năng có thể bị ảnh hưởng khác nhau; vị trí và phạm vi tổn thương cùng phép đo cần được chuyên gia đọc. Một chương trình hỗ trợ thực tế phải theo đánh giá và giám sát, không suy trực tiếp từ H.M. sang Minh. Giáo trình chỉ yêu cầu phân biệt nhớ sự kiện, giữ tạm, nhận ra và kỹ năng; không thiết kế trị liệu ca này. Phiếu P2 P10. [S14]

Tình huống C Ảnh não được dùng để nói khách hàng yêu sản phẩm

Một báo cáo giả định ghi vùng liên quan phần thưởng tăng tín hiệu khi xem quảng cáo, rồi kết luận “khách hàng chắc chắn thích và sẽ mua”. Tách tín hiệu BOLD, điều kiện so sánh, cảm giác tự báo và hành vi mua. Vùng có thể tham gia các quá trình khác; cần bằng chứng chọn lọc, xác suất nền và dữ liệu ngoài mẫu. Câu sửa: “Có khác biệt tín hiệu theo điều kiện trong nghiên cứu này; mức thích và mua cần đo riêng.” Không dùng bản đồ nhóm để quyết định sở thích một nhân viên hoặc khách hàng cụ thể. Phiếu P1 P3. [S09] [S10] [S21]

Tình huống D Chơi tốt hơn được gọi là não thông minh hơn

Một chương trình có 20 người; 15 gửi kết quả sau, 12 trong số đó tăng điểm trên đúng trò đã luyện. Báo cáo “80% lớp thông minh hơn”. Thực tế 12/15 = 80% người phản hồi tăng điểm trò; 12/20 = 60% toàn lớp đã báo tăng điểm, còn năm người thiếu dữ liệu chưa biết. Không có đo trí thông minh, chuyển giao công việc hoặc đối chứng kỳ vọng. Để hỏi ứng dụng, cần nhiệm vụ mới không trùng trò, nhóm so sánh phù hợp, người chấm độc lập khi khả thi và theo dõi giữ được. Phiếu P9 P10. [S27]

Trắc nghiệm kiến thức và ứng dụng

24 câu mới, hai câu mỗi chương; làm trong khoảng 35 phút và chọn phương án phù hợp nhất theo dữ kiện. Đề dùng để kiểm tra khái niệm và suy luận, không phải đề thi chính thức, trắc nghiệm thần kinh tâm lý hay công cụ sàng lọc. Xem đáp án sau khi làm; ghi một lý do sai và một ví dụ mới.

01. Huy bỏ một bước thao tác. Kết luận nào giữ đúng mức dữ liệu?

A. Huy đã bỏ bước trong điều kiện quan sát; nguyên nhân còn cần kiểm tra.

B. Huy có bệnh trí nhớ vì đã có lỗi.

C. Vỏ trước trán của Huy chắc chắn hoạt động yếu.

D. Huy thiếu dopamine vì chưa thấy phần thưởng.

02. Giả thuyết nào có dự đoán có thể thử?

A. Huy thiếu tập trung vì không chú ý.

B. Mọi lỗi chứng minh một vùng não hỏng.

C. Người sáng tạo luôn dùng não phải.

D. Thông báo chen khi giữ mã làm tăng bỏ sót so với lượt tương đương không có thông báo.

03. Một chất truyền tin có tác dụng thế nào?

A. Từ dáng vẻ có thể đo được nồng độ chất.

B. Phụ thuộc thụ thể, mạch và điều kiện; không suy một cảm xúc từ tên chất.

C. Chất càng nhiều luôn càng tốt.

D. Mỗi chất chỉ tạo đúng một cảm xúc.

04. Người học nhanh hơn sau mười lượt cùng bài. Điều gì cần kiểm tra để nói chuyển giao?

A. Coi nhanh hơn là neuron mới tăng.

B. Thực hiện ở nhiệm vụ mới phù hợp và xem giữ được sau đó.

C. Coi mọi điểm tăng là IQ tăng.

D. Chỉ đếm số lượt đã chơi.

05. Một vùng đáp ứng mạnh với khuôn mặt. Có thể kết luận gì?

A. Vùng ấy chứa toàn bộ nhân cách.

B. Nhìn vùng ấy biết người đang yêu ai.

C. Vùng có đáp ứng theo điều kiện; biểu diễn còn có thể phân bố ở mạng khác.

D. Mọi thông tin khuôn mặt chỉ tồn tại ở vùng đó.

06. Một người thích vẽ sơ đồ. Có cơ sở gọi họ là kiểu não phải không?

A. Không; sở thích trình bày không xác định kiểu ưu thế bán cầu toàn bộ.

B. Có nếu họ cũng thích âm nhạc.

C. Có nếu một bài nhân cách cho điểm cao.

D. Có vì hình ảnh luôn chỉ do não phải.

07. fMRI BOLD chủ yếu ghi gì?

A. Nội dung suy nghĩ trực tiếp từng giây.

B. Điện thế hoạt động của từng neuron trên toàn não.

C. Tín hiệu huyết động liên quan oxy hóa máu, dùng để suy về hoạt động theo thiết kế.

D. Mức trí thông minh bằng màu đỏ.

08. Thấy vùng X tăng tín hiệu rồi kết luận đang lo. Cần hỏi gì?

A. X còn tham gia quá trình nào và dữ liệu có chọn lọc cho lo trong bối cảnh này không?

B. Màu đỏ có đủ đậm để chắc chắn không.

C. Có thể bỏ mọi phép đo hành vi không.

D. Người ấy có biết mình đang bị đọc suy nghĩ không.

09. Một người không nhận ra chi tiết ngay trước mắt khi làm việc khác. Cách giải thích phù hợp?

A. Tình trạng chứng minh tổn thương thùy đỉnh.

B. Mắt chắc chắn bị bệnh.

C. Người ấy cố tình phớt lờ.

D. Nhận biết có thể chịu điều kiện chú ý; cần xem nhiệm vụ và tín hiệu.

10. Chị tắt thông báo và lỗi giảm trên nhiệm vụ tương đương. Kết luận phù hợp?

A. Mạng chú ý của mọi nhân viên đã mạnh hơn.

B. Nhân viên hết rối loạn chú ý.

C. Điều kiện đó hỗ trợ thực hiện trong dữ liệu đã quan sát; cơ chế não chưa được đo.

D. Mọi gián đoạn đều gây cùng tác động.

11. Ca H.M. giúp hiểu điều gì?

A. Tổn thương trí nhớ luôn làm mất mọi kỹ năng.

B. Mọi người quên tên đều giống H.M.

C. Một số loại trí nhớ mới có thể bị ảnh hưởng trong khi các năng lực khác còn giữ.

D. Hippocampus lưu tất cả thông tin ở một chỗ.

12. Người học thấy sơ đồ rất quen nhưng không tự vẽ lại được. Nên đo riêng điều gì?

A. Coi quen là đã nhớ đầy đủ.

B. Đếm giờ nhìn tài liệu làm kết quả chính.

C. Chẩn đoán trí nhớ yếu ngay.

D. Cảm giác quen, khả năng truy hồi và khả năng dùng trên ví dụ mới.

13. Checklist giảm lỗi năm bước. Giải thích nào đúng mức?

A. Nó chứng minh dung lượng não tăng vĩnh viễn.

B. Nó làm mọi người thông minh như nhau.

C. Nó chữa được mọi bệnh nhận thức.

D. Nó có thể giảm phần thông tin cần giữ trong đầu và làm rõ điều kiện nhiệm vụ.

14. Chức năng điều hành thường gồm phần nào?

A. Chỉ khả năng làm quản lý.

B. Trí nhớ làm việc, kiểm soát ức chế và linh hoạt nhận thức.

C. Chỉ đạo đức và chăm chỉ.

D. Chỉ số cửa sổ mở trên máy.

15. Người nghe hiểu yêu cầu nhưng khó tạo âm rõ. Kết luận nào phù hợp?

A. Cần phân biệt xử lý nghĩa với tạo lời và vận động nói; không suy mất mọi năng lực.

B. Người ấy mất toàn bộ suy nghĩ.

C. Người ấy thiếu hợp tác.

D. Người ấy không hiểu bất cứ điều gì.

16. Nghiên cứu vùng góp vào suy luận niềm tin có cho phép đọc ý một đồng nghiệp im lặng không?

A. Có nếu người quan sát giỏi đồng cảm.

B. Có nếu một ảnh não nhóm được đưa ra.

C. Có vì hoạt động vùng cho biết toàn bộ ý nghĩ.

D. Không; cần thông tin từ người ấy và bối cảnh, không suy nội dung cá nhân từ nhãn vùng.

17. Tim đập nhanh đủ để kết luận điều gì?

A. Chắc chắn đang sợ.

B. Có chỉ báo cần đặt trong bối cảnh; cảm xúc và nguyên nhân chưa xác định chỉ từ nó.

C. Chắc chắn amygdala đã chiếm quyền.

D. Chắc chắn cortisol vượt ngưỡng.

18. Khung LeDoux và Pine nhắc cần phân biệt gì?

A. Hai hộp não hoàn toàn độc lập.

B. Mọi phản ứng cơ thể đồng nhất lời tự báo.

C. Mọi cảm xúc chỉ ở amygdala.

D. Đáp ứng trước đe dọa và trải nghiệm sợ hoặc lo có ý thức.

19. Dopamine có thể được hiểu thế nào trong chương này?

A. Càng nhiều luôn càng tốt.

B. Đo được từ số lần cười.

C. Tham gia các hệ học và động lực theo mạch, không chỉ là chất vui vẻ.

D. Giảm dùng điện thoại rửa sạch dopamine.

20. Nhân viên nói rất thích khóa học. Dữ liệu nào còn cần cho ứng dụng?

A. Kết luận họ đã thay đổi bền vững.

B. Tên vùng phần thưởng trong slide.

C. Hành vi ở nhiệm vụ mới và điều kiện theo dõi về sau.

D. Chỉ số lời khen trong phiên.

21. Khó nói đột ngột cùng yếu một bên nên ưu tiên điều gì?

A. Hỗ trợ y tế khẩn theo địa phương, không chờ trắc nghiệm tự học.

B. Chờ qua ngày vì triệu chứng có thể giảm.

C. Làm đủ P5 để xác định mất ngôn ngữ.

D. Thử luyện giao tiếp trong 45 phút.

22. Một người lớn tuổi quên một cuộc hẹn. Cách hiểu phù hợp?

A. Đã đủ kết luận sa sút trí tuệ.

B. Xem diễn biến, ảnh hưởng sinh hoạt và các yếu tố liên quan trước khi đánh giá chuyên môn nếu cần.

C. Một bài tự tạo có thể loại trừ mọi bệnh.

D. Mọi thay đổi đều bình thường do tuổi.

23. Marek và cộng sự nói nhiều nghiên cứu cần hàng nghìn người. Phạm vi nào đúng?

A. Cỡ mẫu không cần xét câu hỏi.

B. Liên hệ khác biệt giữa người trên toàn não với đặc điểm phức tạp trong loại nghiên cứu họ xem.

C. Mọi thí nghiệm trong một người đều vô giá trị.

D. Mọi ca tổn thương phải có nghìn bệnh nhân.

24. Mô hình dự đoán được kiểm tra trên dữ liệu đã dùng chọn biến. Còn cần gì?

A. Kiểm tra ngoài mẫu và tránh rò thông tin khi chuẩn hóa, chọn biến và chỉnh tham số.

B. Coi độ đúng trong mẫu là đã tổng quát hóa.

C. Đếm số biến thật lớn.

D. Đổi tên mô hình thành thần kinh học.

Đáp án và giải thích

Mục tiêu tự học đề xuất ít nhất 20/24, đồng thời giải thích được giới hạn của đáp án. Nếu chọn đúng nhưng còn khó trình bày, quay lại sơ đồ chương và tự nói trong 90 giây. Điểm này không chứng nhận năng lực đánh giá lâm sàng.

01. A. Hành vi quan sát không tự xác định cơ chế thần kinh hay chẩn đoán.

02. D. Giả thuyết nêu điều kiện so sánh và kết quả hành vi; còn cần dữ liệu.

03. B. Vai trò sinh học phụ thuộc hệ và bối cảnh, không tương ứng một nhãn cảm xúc.

04. B. Quen bài khác với dùng điều đã học ở nhiệm vụ khác.

05. C. Tính chọn lọc và biểu diễn phân bố không loại trừ nhau.

06. A. Lệch bên một số chức năng khác cách chia con người thành kiểu não trái hoặc phải.

07. C. BOLD gián tiếp và có giới hạn thời gian, nhiễu và suy luận.

08. A. Suy luận ngược cần tính chọn lọc, xác suất nền và giải thích cạnh tranh.

09. D. Bỏ sót trong nhiệm vụ không tự xác định cơ quan hoặc động cơ.

10. C. Ứng dụng có giá trị ở mức nhiệm vụ mà không cần hứa thay đổi não.

11. C. Cần xem loại trí nhớ, phạm vi tổn thương và các chức năng còn giữ.

12. D. Thành tích nhớ cần tác vụ cụ thể; quen không đồng nhất tự truy hồi.

13. D. Thay đổi yêu cầu nhiệm vụ khác thay đổi năng lực chung.

14. B. Đó là các quá trình kiểm soát theo mục tiêu, không là một phẩm chất nhân sự.

15. A. Ngôn ngữ và thực hiện lời nói có các thành phần khác nhau.

16. D. Kết quả nhiệm vụ ở nghiên cứu không là công cụ đọc suy nghĩ trong đời sống.

17. B. Tín hiệu cơ thể có nhiều khả năng, cần lời tự báo và dữ liệu khác.

18. D. Đây là khung lý thuyết để đặt câu hỏi, không giản lược toàn bộ cảm xúc.

19. C. Phân biệt học, muốn và thích; không suy nồng độ từ hành vi riêng lẻ.

20. C. Thích, ý định và thực hiện cần đo riêng.

21. A. Dấu hiệu nghi đột quỵ cần xử lý y tế ngay; phiếu học không loại trừ nguy cơ.

22. B. Tuổi và một sự kiện riêng lẻ không thay đánh giá nhiều nguồn.

23. B. Không suy rộng yêu cầu BWAS sang mọi thiết kế thần kinh.

24. A. Đánh giá phải bảo vệ tập kiểm tra khỏi quá trình tối ưu mô hình.

Dự án cuối môn và tiêu chí đánh giá

Sản phẩm cần nộp

Chọn một nhiệm vụ ít nhạy cảm hoặc hư cấu: học quy trình, đọc hướng dẫn, kiểm lỗi hoặc ghi nhớ một sơ đồ. Nộp 1800–2300 từ gồm câu hỏi, bản đồ quá trình, hai giả thuyết cạnh tranh, thay đổi được chọn, đối chứng, phép đo hành vi, kết quả kỳ vọng, giải thích khác và giới hạn. Kèm hai phiếu, một sơ đồ tự kể và bản phản biện một quảng cáo về não.

Trích ít nhất sáu nguồn, có hai nghiên cứu gốc và một nguồn về phương pháp; ghi đã đọc tóm tắt hay toàn văn. Cầu nối thạc sĩ thêm 500–700 từ về kết quả chính, đơn vị phân tích, phân bổ, cỡ mẫu theo câu hỏi, dữ liệu thiếu, đo chuyển giao và bảo vệ dữ liệu. Thiết kế trên giấy là đủ; không thu hồ sơ sức khỏe hoặc dùng thiết bị thần kinh.

Điểm đề xuất

Nhật ký và bài chương 20%, giữa môn 20%, tình huống 25%, cuối môn 35%. Cuối môn 100 điểm: trắc nghiệm 30, dự án 50, trình bày và phản tư 20. Điểm trắc nghiệm bằng số đúng / 24 × 30. Kế hoạch này phục vụ tự học, không thay chuẩn thi của trường.

Không có minh chứng chấm 0; có nhưng thiếu cốt lõi khoảng nửa; đúng, cụ thể và nêu giới hạn chấm tối đa. Trình bày 20 điểm: giải thích sơ đồ 5, đáp phản biện 5, phân tích số liệu minh họa 5, kế hoạch học tiếp 5. Mục tiêu đề xuất 80/100, kèm yêu cầu sửa mọi nhầm lẫn giữa tương quan và nhân quả, não trái phải kiểu người, BOLD với suy nghĩ, tăng điểm luyện với tăng năng lực chung, hoặc dùng phiếu mới để chẩn đoán.

Bước ứng dụng đầu tiên trong 45 phút

Đọc Chương 1 và 4. Dùng P1 sửa một lời giải thích về lỗi công việc, dùng P3 viết phép đo và đối chứng; chưa cần mở cả bộ phiếu. Sản phẩm cần có là một câu hỏi rõ, một giả thuyết cạnh tranh và một kết luận đúng mức dữ liệu.

Tài liệu nguồn và đường đọc sâu

Nguồn trực tuyến kiểm tra ngày 13/10/2026. Các đoạn giải thích là diễn giải; sơ đồ, tình huống, phiếu, dữ liệu và tiêu chí chấm được tạo riêng cho học phần. Tài liệu kinh điển giúp hiểu sự phát triển ý tưởng; học liệu trường cho cấu trúc; công trình và phương pháp cho giới hạn bằng chứng. Các ứng dụng tại công việc là đề xuất để thử, không có chứng nhận hiệu quả riêng từ nguồn gốc.

S01. Kanwisher, N. (2019). The Human Brain, 9.13. MIT OpenCourseWare. Đề cương chính thức. Tham khảo việc học nguyên tắc, giới hạn phương pháp và thiết kế thí nghiệm.

S02. Bear, M., & Seung, S. (2007). Introduction to Neuroscience, 9.01. MIT OpenCourseWare. Đề cương. Nguồn định hướng nền tảng tế bào, hệ cảm giác và vận động.

S03. University College London (2026–2027). Cognitive Neuroscience MSc. Chương trình công khai; MSc và MRes. Tham khảo vai trò phương pháp, thống kê và nghiên cứu; nội dung có thể thay đổi theo năm.

S04. OpenStax, Rice University (2020). Psychology 2e, Cells of the Nervous System. Chương 3.2. Đọc cấu trúc tế bào và truyền tín hiệu, tránh dùng mô tả giản lược để quy mọi triệu chứng thành một chất truyền tin.

S05. OpenStax, Rice University (2020). Psychology 2e, Parts of the Nervous System. Chương 3.3. Phân chia trung ương, ngoại biên và tự chủ.

S06. OpenStax, Rice University (2020). Psychology 2e, The Brain and Spinal Cord. Chương 3.4. Bản đồ giải phẫu cơ bản, không phải bảng tra chẩn đoán.

S07. Kandel, E. R. (2001). The molecular biology of memory storage: A dialogue between genes and synapses. Science, 294, 1030–1038. Bài tổng hợp cơ chế. Cơ sở phân tử và synapse trong hệ mô hình; không xác nhận kỹ thuật huấn luyện riêng.

S08. Nielsen, J. A., Zielinski, B. A., Ferguson, M. A., Lainhart, J. E., & Anderson, J. S. (2013). An evaluation of the left-brain vs. right-brain hypothesis with resting state functional connectivity magnetic resonance imaging. PLOS ONE, 8, e71275. Toàn văn. Phân biệt lệch bên chức năng với kiểu người toàn bộ não trái hoặc phải.

S09. Poldrack, R. A. (2006). Can cognitive processes be inferred from neuroimaging data? Trends in Cognitive Sciences, 10, 59–63. Tóm tắt và thông tin bài. Suy luận ngược, tính chọn lọc và xác suất nền.

S10. Logothetis, N. K., Pauls, J., Augath, M., Trinath, T., & Oeltermann, A. (2001). Neurophysiological investigation of the basis of the fMRI signal. Nature, 412, 150–157. Bài gốc. Đọc loài, thiết kế và quan hệ giữa tín hiệu huyết động với hoạt động điện trước khi suy sang người.

S11. Poldrack, R. A., & Farah, M. J. (2015). Progress and challenges in probing the human brain. Nature, 526, 371–379. Tổng quan. Ưu điểm, hạn chế và khả năng kiểm tra nhân quả của các phương pháp.

S12. Petersen, S. E., & Posner, M. I. (2012). The attention system of the human brain: 20 years after. Annual Review of Neuroscience, 35, 73–89. Toàn văn; bài nền năm 1990. Các quá trình và mạng chú ý.

S13. Simons, D. J., & Chabris, C. F. (1999). Gorillas in our midst: Sustained inattentional blindness for dynamic events. Perception, 28, 1059–1074. Bài gốc. Nhận biết sự kiện bất ngờ phụ thuộc điều kiện chú ý.

S14. Scoville, W. B., & Milner, B. (1957). Loss of recent memory after bilateral hippocampal lesions. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 20, 11–21. Bài gốc. Đọc tổn thương và những chức năng còn giữ; tránh giản lược thành mất mọi trí nhớ.

S15. Baddeley, A. (2000). The episodic buffer: A new component of working memory? Trends in Cognitive Sciences, 4, 417–423. Bài mô hình. Mô hình chức năng không là sơ đồ độc quyền vùng não.

S16. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. Toàn văn. Phân biệt các thành phần, yêu cầu nhiệm vụ và điều kiện ảnh hưởng.

S17. Hickok, G., & Poeppel, D. (2007). The cortical organization of speech processing. Nature Reviews Neuroscience, 8, 393–402. Tổng quan mô hình; bản tại nhà xuất bản. Mạng lời nói và giới hạn mô hình giản lược.

S18. Saxe, R., & Kanwisher, N. (2003). People thinking about thinking people: The role of the temporo-parietal junction in theory of mind. NeuroImage, 19, 1835–1842. Bài gốc; bản tại MIT. Nhiệm vụ niềm tin, không đọc ý nghĩ cá nhân trong cuộc sống.

S19. LeDoux, J. E., & Pine, D. S. (2016). Using neuroscience to help understand fear and anxiety: A two-system framework. American Journal of Psychiatry, 173, 1083–1093. Bài lý thuyết; bản tại tạp chí. Phân biệt đáp ứng đe dọa và trải nghiệm, không coi là hai hộp độc lập.

S20. Schultz, W., Dayan, P., & Montague, P. R. (1997). A neural substrate of prediction and reward. Science, 275, 1593–1599. Bài gốc; bản tác giả tại UCL. Sai số dự đoán trong phạm vi hệ và điều kiện nghiên cứu.

S21. Berridge, K. C., & Robinson, T. E. (1998). What is the role of dopamine in reward: Hedonic impact, reward learning, or incentive salience? Brain Research Reviews, 28, 309–369. Bài tổng hợp; bản tác giả tại University of Michigan. Phân biệt muốn, thích và học.

S22. Rasch, B., & Born, J. (2013). About sleep’s role in memory. Physiological Reviews, 93, 681–766. Toàn văn. Nghiên cứu củng cố trí nhớ, không thay học khi thức.

S23. Van Dongen, H. P. A., Maislin, G., Mullington, J. M., & Dinges, D. F. (2003). The cumulative cost of additional wakefulness: Dose-response effects on neurobehavioral functions and sleep physiology from chronic sleep restriction and total sleep deprivation. Sleep, 26, 117–126. Bài gốc. Điều kiện phòng thí nghiệm có theo dõi; không tự thực hiện thiếu ngủ.

S24. National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Stroke Signs and Symptoms; Traumatic Brain Injury. Dấu hiệu đột quỵ; tài liệu TBI năm 2025. Nguồn nhận biết cần hỗ trợ y tế; thông tin cấp cứu phải áp dụng theo địa phương, không chờ bài kiểm tra tự học.

S25. National Institute on Aging. Assessing Cognitive Impairment in Older Patients. Hướng dẫn chính thức. Đánh giá nguyên nhân và chuyển chuyên môn; không dùng phiếu mới như sàng lọc.

S26. Marek, S., Tervo-Clemmens, B., Calabro, F. J., et al. (2022). Reproducible brain-wide association studies require thousands of individuals. Nature, 603, 654–660. Toàn văn; bản tại Harvard; đính chính nhà xuất bản. Phạm vi là liên hệ khác biệt giữa người toàn não; đính chính ngày nhận và giấy phép xuất bản.

S27. Simons, D. J., Boot, W. R., Charness, N., Gathercole, S. E., Chabris, C. F., Hambrick, D. Z., & Stine-Morrow, E. A. L. (2016). Do brain-training programs work? Psychological Science in the Public Interest, 17, 103–186. Bài tổng hợp; tạp chí APS. Thành tích luyện, chuyển gần và chuyển xa cần đo riêng.

S28. Roediger, H. L., III, & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Psychological testing and the improvement of long-term retention. Psychological Science, 17, 249–255. Bài gốc. Cơ sở cho truy hồi, không chứng minh kiểu học V–Ad cố định.

S29. Haxby, J. V., Gobbini, M. I., Furey, M. L., Ishai, A., Schouten, J. L., & Pietrini, P. (2001). Distributed and overlapping representations of faces and objects in ventral temporal cortex. Science, 293, 2425–2430. Bài gốc. Biểu diễn phân bố có thể cùng tồn tại với tính chọn lọc vùng.

S30. Schacter, D. L. (2012). Constructive memory: Past and future. Dialogues in Clinical Neuroscience, 14, 7–18. Toàn văn. Tái dựng trí nhớ, sai lệch và tưởng tượng; không xem trí nhớ như video nguyên trạng.

S31. McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation: Central role of the brain. Physiological Reviews, 87, 873–904. Bài tổng hợp. Não và cơ thể trong thích nghi; không quy tổn thương từ cảm giác stress riêng lẻ.

S32. MIT McGovern Institute (2024). Do we only use 10 percent of our brain? Giải thích của chuyên gia MIT. Bác bỏ ngộ nhận 10 phần trăm; hoạt động khác nhau theo vùng và nhiệm vụ.

Kết thúc học phần và bước học tiếp

Trước tiên dùng P1 và P3 trên một nhiệm vụ công việc giả định. Sau đó chọn một sơ đồ để truy hồi bằng P5. Giữ câu hỏi về hành vi rõ, ghi điều chưa đo và xem lại nguồn trước khi dùng thuật ngữ thần kinh giải thích một người. Học phần tiếp theo trong danh sách là EPSY125 Tâm bệnh học.

Phản hồi năm câu đầu vào

1. Ngộ nhận chỉ dùng 10% não không có cơ sở; các vùng có chức năng và mức hoạt động khác nhau, không cần đồng thời hoạt động tối đa. [S32]

2. Tín hiệu tăng ở vùng não chưa xác định người ấy đang lo; còn cần tính chọn lọc, đối chứng và dữ liệu khác. [S09]

3. Nhớ một sự kiện hôm qua khác giữ và thao tác một mã cho việc hiện tại; bài đo cần phân biệt các yêu cầu đó. [S14] [S15]

4. Quá tải là một giả thuyết về nhiệm vụ và điều kiện; chẩn đoán cần đánh giá chuyên môn nhiều nguồn. [S25]

5. Làm nhanh hơn trên bài luyện chưa chứng minh trí thông minh hoặc chuyển giao tăng; cần nhiệm vụ mới và đối chứng phù hợp. [S27]